AI-geletterdheid verplicht: wat moet je als bouwbedrijf of zzp'er doen?

Sinds 2 februari 2025 is AI-geletterdheid verplicht voor elke organisatie die AI gebruikt. Niet alleen voor techbedrijven en overheden: ook voor een schildersbedrijf dat ChatGPT een offerte laat schrijven, een installateur met een vertaal-app op de bouwplaats en een zzp'er wiens boekhoudprogramma bonnetjes uitleest. In dit artikel lees je wat de wet precies vraagt, wat niet, wat het voor een klein bedrijf betekent en hoe je het in vijf stappen regelt zonder een dag kwijt te zijn.

Is AI-geletterdheid verplicht?

Ja. Sinds 2 februari 2025 verplicht artikel 4 van de Europese AI-verordening elke organisatie die AI-systemen ontwikkelt of gebruikt om te zorgen dat de mensen die ermee werken voldoende AI-geletterd zijn: genoeg kennis en vaardigheden om AI verantwoord in te zetten. Dat geldt voor grote bedrijven, voor het mkb en voor zzp'ers.

De verplichting staat in artikel 4 van de AI-verordening, de Europese wet die in augustus 2024 in werking trad en in stappen van kracht wordt. Artikel 4 is een van de eerste onderdelen die gingen gelden. De tekst is kort: aanbieders en gebruikers van AI-systemen nemen maatregelen om, zo goed als mogelijk, te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel en andere personen die namens hen met AI-systemen werken. Daarbij mag je rekening houden met hun kennis, ervaring en opleiding, en met de context waarin de AI wordt gebruikt.

Let op de woorden "aanbieders en gebruikers". Je hoeft geen AI te bouwen om onder de wet te vallen. Gebruiken is genoeg, en de wet noemt daarbij geen ondergrens in bedrijfsgrootte. De Autoriteit Persoonsgegevens vat het zo samen: organisaties die AI-systemen ontwikkelen of gebruiken, moeten sinds 2 februari 2025 zorgen dat hun werknemers AI-geletterd zijn.

Wat is AI-geletterdheid?

AI-geletterdheid is de kennis, het begrip en de vaardigheid om AI-systemen bewust te gebruiken en de kansen en risico's ervan te zien. In de praktijk: weten hoe een AI aan zijn antwoord komt, wanneer het fout kan zijn, welke gegevens je er niet in zet, en wat de wet van je vraagt. Het niveau mag afhangen van hoe je AI gebruikt en welke risico's daarbij horen.

Vertaald naar een bouwbedrijf zijn het vier dingen. Ten eerste begrijpen wat een taalmodel doet: het voorspelt woorden, het weet niets, en het klinkt even zeker als het fout zit. Ten tweede weten waar het misgaat in jouw werk: verzonnen prijzen in een offerte, een vertaling die "afvoer" als "riool" vertaalt, een btw-tarief dat niet klopt. Ten derde weten wat je nooit in een gratis tool zet: namen en adressen van klanten, personeelsgegevens, je prijslijst, de tekening van een klant. Ten vierde weten dat de output jouw verantwoordelijkheid is: staat er iets fout in een offerte die AI schreef, dan is dat jouw fout richting de klant, niet die van de software.

De wet zegt erbij dat het niveau mag afhangen van de context. Een uitvoerder die alleen een vertaal-app gebruikt, hoeft minder te weten dan een calculator die dagelijks offertes met AI opstelt. Dat maakt het voor een klein bedrijf haalbaar: je hoeft niet iedereen naar dezelfde cursus te sturen.

Geldt de verplichting ook voor een zzp'er of een klein bouwbedrijf?

Ja. De wet maakt geen uitzondering voor kleine bedrijven. Gebruik je ChatGPT, Copilot, Gemini, een vertaal-app, een boekhoudprogramma met AI of de Vastlegg-assistent, dan gebruik je AI-systemen. Voor een zzp'er zonder personeel gaat het om je eigen kennis; heb je personeel, dan om iedereen die met die tools werkt.

De vraag die we het vaakst horen is "maar wij gebruiken toch geen AI?" Loop je week eens na. De offertetekst die je door ChatGPT laat opschonen. De Poolse collega die de werkbon door een vertaal-app haalt. Het boekhoudprogramma dat een bonnetje fotografeert en zelf de bedragen invult. De mail-app die je berichten samenvat. De AI-assistent in Vastlegg die je vragen over je facturen beantwoordt. Dat zijn allemaal AI-systemen in de zin van de wet. Bijna geen enkel bedrijf gebruikt in 2026 nog geen AI, en dus geldt artikel 4 bijna altijd.

Voor een zzp'er zonder personeel is het overzichtelijk: jij bent de organisatie en jij bent de gebruiker, dus het gaat om jouw eigen kennis. Werk je met onderaannemers of uitzendkrachten die namens jou AI gebruiken, dan vallen die er ook onder. De wet spreekt van "personeel en andere personen die namens hen met AI-systemen werken".

Moet ik een training of cursus volgen?

Niet verplicht. De wet zegt wat het resultaat moet zijn (voldoende kennis), niet hoe je daar komt. De Autoriteit Persoonsgegevens zegt letterlijk dat de maatregelen niet in de wet staan. Een korte training is wel de eenvoudigste manier om het aantoonbaar te regelen; een gratis alternatief is de Nationale AI-Cursus.

Dit is het punt waar veel aanbieders het mooier voorstellen dan het is. Er staat nergens dat je een cursus moet kopen. De Autoriteit Persoonsgegevens schrijft op haar eigen pagina: welke maatregelen dat precies zijn, staat niet in de wet. Ze adviseert wel om er prioriteit van te maken en het strategisch aan te pakken, en publiceert daarvoor de documenten "Aan de slag met AI-geletterdheid" en "Verder bouwen aan AI-geletterdheid" met voorbeelden uit de praktijk.

Wat je dus kunt doen: zelf uitleg geven in een toolbox-meeting, de gratis Nationale AI-Cursus laten volgen (een online basiscursus met een eigen "basisdiploma", algemeen van opzet), of een korte training inkopen die op jouw vak is toegespitst. Wij bieden dat laatste aan als AI-geletterdheid training voor bouwbedrijven en zzp'ers, ongeveer twee uur, online, met certificaat van deelname en de afspraken op één A4. Maar het is eerlijk om te zeggen: een bedrijf dat de stappen hieronder zelf doorloopt en vastlegt, voldoet ook.

Stappenplan: AI-geletterdheid regelen in vijf stappen

Alles bij elkaar is dit voor een bedrijf met vijf man een middag werk, waarvan het grootste deel het gesprek met je mensen is. Dat gesprek is ook het nuttigste deel. De meeste bedrijven ontdekken dan pas dat de planner al een half jaar de roosters door een AI laat maken, of dat iemand klantadressen in een gratis tool zet omdat het zo handig is.

Is er een certificaat voor AI-geletterdheid?

Er bestaat geen wettelijk erkend certificaat of diploma. Aanbieders geven een certificaat van deelname of een eigen 'basisdiploma'; dat is bewijs dat je iets hebt gedaan, geen officiële erkenning. Bewaar het samen met een korte beschrijving van wat je hebt geregeld, dat is wat een toezichthouder wil zien.

Wees dus voorzichtig met aanbieders die een "erkend certificaat" of "officieel diploma AI-geletterdheid" beloven. Erkend door wie? Er is geen instantie die dat uitgeeft. Wat wel waarde heeft: een certificaat van deelname met datum en behandelde onderwerpen, gekoppeld aan jouw lijst van AI-systemen en jouw afspraken. Dat is samen een dossier waarmee je kunt laten zien dat je artikel 4 serieus hebt genomen, en meer vraagt de wet niet.

Wat gebeurt er als ik niets doe?

In de verordening staat geen apart boetebedrag voor artikel 4. Het toezicht ligt bij nationale toezichthouders, in Nederland onder meer de Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur. Bij een klacht of onderzoek kunnen zij vragen hoe je het hebt geregeld en telt het mee bij andere overtredingen. Het praktische risico is groter: klantgegevens in een gratis tool, of een ongecontroleerde AI-offerte naar een klant.

Het is verleidelijk om te denken dat de AP geen tijd heeft voor een klusbedrijf, en dat klopt waarschijnlijk. Maar de verplichting werkt ook door op andere plekken. Gaat er iets mis met klantgegevens in een AI-tool, dan is dat een datalek onder de AVG, en dan is "we hadden onze mensen niets uitgelegd" een verzwarende omstandigheid. Werk je voor een grotere opdrachtgever of een woningcorporatie, dan vragen die steeds vaker in hun inkoopvoorwaarden hoe je AI gebruikt. En verzekeraars beginnen ernaar te vragen bij aansprakelijkheidsclaims. Het is een klein dossier dat op meerdere plekken telt.

Wat controleert de Autoriteit Persoonsgegevens?

Of je als organisatie maatregelen hebt genomen die passen bij jouw gebruik van AI: weet je welke systemen je gebruikt, hebben de mensen die ermee werken uitleg gekregen, zijn er afspraken over wat wel en niet mag, en heb je dat vastgelegd. De AP adviseert een strategische aanpak en publiceert documenten met voorbeelden, zoals 'Aan de slag met AI-geletterdheid'.

De AP kijkt niet naar het aantal uren cursus. Ze kijkt of de maatregelen passen bij je gebruik en je risico's. Een bedrijf dat AI alleen gebruikt om mails te formuleren, hoeft minder te regelen dan een bedrijf dat AI klanten laat beoordelen of personeel laat selecteren. Voor bijna elk bouwbedrijf geldt het eerste: laag risico, dus een lichte aanpak volstaat, mits hij er is en op papier staat.

Wat moet er in mijn AI-beleid staan?

Voor een klein bedrijf past het op één A4: welke AI-tools gebruik je, waarvoor, wat mag er nooit in (klantgegevens, prijzen, personeelsgegevens), wie controleert AI-output voordat die naar een klant gaat, en wanneer je het bijwerkt. Datum en handtekening eronder, en het is je bewijs.

Meer dan dit hoeft niet voor een bedrijf met een laag risicoprofiel. Wil je weten welke andere regels uit de AI-verordening voor een klein bedrijf gelden, en vooral welke niet, lees dan AI Act voor het mkb: wat moet je wel en niet doen. En wil je zien wat AI je in de praktijk kan opleveren als je het goed gebruikt, kijk dan naar AI in de bouw: tien dingen die je vandaag kunt doen.

Bronnen: Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), artikel 4; Autoriteit Persoonsgegevens, pagina AI-geletterdheid, bijgewerkt 27 oktober 2025. Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Controleer de actuele stand op de site van de AP; de verordening wordt in stappen van kracht en de Europese Commissie heeft eind 2025 uitstel voorgesteld voor een deel van de regels.