De Wkb in het kort
De Wkb (Wet kwaliteitsborging voor het bouwen) is een Nederlandse wet die op 1 januari 2024 is ingegaan, tegelijk met de Omgevingswet. De wet verandert wie er controleert of een bouwwerk aan de bouwregels voldoet, en op welk moment dat gebeurt. Waar de gemeente vroeger het bouwplan vooraf toetste, kijkt onder de Wkb een onafhankelijke kwaliteitsborger mee tijdens de bouw. Die beoordeelt niet alleen het papier, maar het werk zoals het er daadwerkelijk staat.
Als je zoekt op wkb betekenis of wat houdt de wkb in, kom je vaak in juridische taal terecht. Het komt eigenlijk neer op drie dingen. Ten eerste: er is een onafhankelijke controleur die tijdens de bouw meekijkt. Ten tweede: je moet aan het eind kunnen aantonen dat het gebouwde werk klopt, met een dossier. Ten derde: je bent als aannemer na oplevering zwaarder aansprakelijk voor gebreken dan daarvoor.
De Wkb in één zin
De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen verplaatst de controle op bouwkwaliteit van een papieren toets vooraf door de gemeente naar een onafhankelijke toets in de praktijk, en legt meer verantwoordelijkheid bij de bouwer zelf.
De term kwaliteitswaarborging bouw hoor je ook regelmatig. Daarmee wordt in de praktijk hetzelfde bedoeld: het systeem waarmee je borgt dat een bouwwerk voldoet aan de eisen die eraan gesteld worden. De Wkb is de wet die dat systeem in Nederland vastlegt.
Waarom is de Wkb er gekomen?
De aanleiding voor de wet ligt in twee dingen: de kwaliteit van wat er gebouwd wordt, en de positie van de consument die dat bouwwerk koopt of laat bouwen.
In het oude systeem toetste de gemeente een bouwplan vooraf, op tekening. Daarna werd er gebouwd, en of wat er uiteindelijk stond ook echt overeenkwam met dat plan, werd lang niet altijd goed gecontroleerd. Een goedgekeurde tekening zegt nu eenmaal weinig over de kwaliteit van het metselwerk of over de vraag of de isolatie netjes is aangebracht. Dat gat tussen plan en praktijk was een van de belangrijkste redenen om het anders te doen.
Het tweede punt gaat over de klant. Als er na oplevering iets mis bleek te zijn, stond een particuliere opdrachtgever vaak zwak. Hij moest zelf maar aantonen dat de aannemer een fout had gemaakt, terwijl hij van bouwen meestal weinig verstand heeft en niet bij het werk aanwezig was. De Wkb draait die verhouding om en geeft de consument een sterkere positie, onder andere via het consumentendossier en de zwaardere aansprakelijkheid van de aannemer.
Voor en na de Wkb
Het verschil tussen de oude en de nieuwe situatie is het snelst te zien in een overzicht:
| Onderwerp | Voor de Wkb | Onder de Wkb |
|---|---|---|
| Wie toetst | De gemeente | Een onafhankelijke, private kwaliteitsborger |
| Wanneer wordt getoetst | Vooraf, op basis van het plan en de tekeningen | Tijdens de bouw en bij afronding, op basis van het echte werk |
| Waar wordt naar gekeken | Vooral het ontwerp op papier | Het bouwwerk zoals het gerealiseerd wordt |
| Wat lever je aan | Een vergunningsaanvraag met tekeningen en berekeningen | Bouwmelding met borgingsplan vooraf, gereedmelding met dossier achteraf |
| Bewijslast bij gebreken | De opdrachtgever moest aantonen dat de aannemer een fout maakte | De aannemer is aansprakelijk tenzij hij aantoont dat het gebrek niet aan hem te wijten is |
| Wat krijgt de klant | Wat er contractueel was afgesproken | Een consumentendossier over het gebouwde werk |
Belangrijk om te weten: de vergunning is niet verdwenen. Voor de ruimtelijke kant, dus de vraag of je op die plek zo mag bouwen, geldt nog steeds een toets door de gemeente. De Wkb gaat over de technische kant: voldoet het bouwwerk aan de bouwtechnische regels? Dat deel is verschoven naar de kwaliteitsborger.
De kwaliteitsborger en het toegelaten instrument
De kwaliteitsborger is de spil in het nieuwe systeem. Dat is een onafhankelijke partij die beoordeelt of het bouwwerk aan de bouwtechnische regels voldoet. Hij kijkt niet één keer aan het eind, maar op momenten die er echt toe doen. Denk aan het moment waarop de wapening klaarligt en het beton er nog overheen moet, of aan de fase waarin het leidingwerk nog zichtbaar is. Als het eenmaal is dichtgezet, valt er weinig meer te controleren.
De kwaliteitsborger werkt niet op zijn eigen houtje. Hij gebruikt een toegelaten instrument: een goedgekeurde werkwijze die beschrijft hoe de beoordeling verloopt, welke risico's bekeken worden en hoe alles wordt vastgelegd. Zo'n instrument moet zijn toegelaten voordat het gebruikt mag worden, en een kwaliteitsborger moet aangewezen zijn om ermee te werken. Dat is bedoeld om te zorgen dat de controle overal op een vergelijkbare manier gebeurt.
Aan het begin van het project stelt de kwaliteitsborger een borgingsplan op. Daarin staat welke risico's bij dit specifieke bouwwerk spelen en op welke momenten er wordt gecontroleerd. Bij een eenvoudige woning ziet dat plan er anders uit dan bij een bewerkelijk pand op een lastige ondergrond. Aan het eind, als alles klopt, geeft de kwaliteitsborger een verklaring af.
De kwaliteitsborger is niet jouw collega
De kwaliteitsborger moet onafhankelijk zijn. Hij mag dus niet betrokken zijn bij het ontwerp of de uitvoering van hetzelfde bouwwerk. Hij is er niet om jou te helpen bouwen, maar om te beoordelen of wat je bouwt aan de regels voldoet.
Gevolgklassen: voor welke bouwwerken geldt de Wkb?
De Wkb geldt niet in één klap voor alles wat gebouwd wordt. Bouwwerken zijn ingedeeld in gevolgklassen, op basis van de gevolgen als er iets misgaat. Hoe groter die gevolgen kunnen zijn, hoe zwaarder het regime.
Gevolgklasse 1
De beperkste gevolgen. Denk aan grondgebonden woningen en eenvoudige bedrijfsgebouwen. Deze categorie viel als eerste onder de Wkb.
Gevolgklasse 2
Matige gevolgen. Hier gaat het om complexere gebouwen zoals appartementen, kantoren en scholen.
Gevolgklasse 3
De grootste gevolgen. Denk aan hoogbouw en gebouwen waar veel mensen tegelijk zijn.
Wkb gevolgklasse 1 is dus de categorie waar de wet mee begonnen is, en waar de meeste zzp'ers en kleinere aannemers mee te maken hebben. De invoering voor de hogere gevolgklassen verloopt stapsgewijs. Omdat die planning in de loop van de tijd is bijgesteld, noemen we hier bewust geen vaste datums: kijk voor de stand van zaken op de website van de Rijksoverheid. Wil je meer weten over de zwaardere categorie, lees dan onze pagina over Wkb gevolgklasse 2.
De bouwmelding en de gereedmelding
Onder de Wkb zijn er twee momenten waarop je je bij de gemeente meldt: aan het begin en aan het eind.
Bouwmelding
Voordat je begint meld je bij de gemeente dat je gaat bouwen. Je geeft aan wie de kwaliteitsborger is en met welk toegelaten instrument die werkt, en je levert het borgingsplan aan. Je moet die melding ruim voor de start doen, want zonder een complete melding mag je niet beginnen.
Gereedmelding
Als het werk klaar is meld je dat opnieuw, nu met het dossier voor het bevoegd gezag en de verklaring van de kwaliteitsborger. Pas als die gereedmelding is geaccepteerd mag het bouwwerk in gebruik worden genomen. Ook hier geldt een termijn tussen de melding en de ingebruikname.
Voor de exacte termijnen tussen melding en start of ingebruikname verwijzen we naar de Rijksoverheid en je gemeente. Die termijnen zijn kort genoeg om je in de knel te brengen als je er pas op het laatste moment aan denkt, dus neem ze mee in je planning.
De twee dossiers: bevoegd gezag en consument
Rond de Wkb worden twee dossiers vaak door elkaar gehaald. Ze hebben een ander doel en gaan naar een andere ontvanger.
Dossier bevoegd gezag
Gaat bij de gereedmelding naar de gemeente. Hierin zit het bewijs dat het gebouwde werk aan de bouwtechnische regels voldoet, met de verklaring van de kwaliteitsborger. Dit dossier is bedoeld voor de toets, niet voor de bewoner.
Consumentendossier
Geef je als aannemer aan je opdrachtgever bij oplevering. Hierin staat wat je hebt gebouwd en hoe: tekeningen, gegevens over de gebruikte materialen en informatie over gebruik en onderhoud. Dit is het dossier van de klant.
Beide dossiers hebben iets gemeen: ze bestaan uit dingen die je tijdens het werk moet vastleggen. Achteraf een dossier in elkaar zetten van een bouwwerk dat al af is, lukt domweg niet. Een foto van de wapening kun je niet meer maken als het beton er ligt. Meer over hoe je dat praktisch aanpakt lees je in onze gids over de Wkb voor aannemers.
Aansprakelijkheid en waarschuwingsplicht
Naast de nieuwe manier van toetsen verandert de Wkb ook iets in het burgerlijk recht, en dat raakt elke aannemer. Het gaat om twee punten: de aansprakelijkheid na oplevering en de waarschuwingsplicht.
Zwaardere aansprakelijkheid na oplevering
Vroeger gold globaal: wat de opdrachtgever bij oplevering had kunnen zien en niet meldde, kwam daarna voor zijn eigen rekening. Onder de Wkb is dat aangescherpt. Ook voor gebreken die bij oplevering niet zijn opgemerkt, blijft de aannemer in beginsel aansprakelijk. Hij komt daar alleen onderuit als hij kan laten zien dat het gebrek niet aan hem te wijten is. Dat wordt in de praktijk de omkering van de bewijslast genoemd: niet de klant moet bewijzen dat jij een fout maakte, jij moet aannemelijk maken dat je het goed hebt gedaan.
Let op: deze aansprakelijkheidsregels staan los van de gevolgklassen en van de vraag of er een kwaliteitsborger bij je project betrokken is. Ze gelden voor aanneming van werk in het algemeen. Ook als je vooral verbouwt en niet met een kwaliteitsborger werkt, is bewijs van hoe je gebouwd hebt dus gewoon in je eigen belang.
Waarschuwingsplicht
De waarschuwingsplicht houdt in dat je je opdrachtgever moet waarschuwen als je fouten of gebreken ziet in het ontwerp, in de opdracht of in materialen die de klant zelf aanlevert. Dat moet op tijd gebeuren, duidelijk zijn en schriftelijk vastliggen, zodat de klant begrijpt wat de gevolgen kunnen zijn. Een opmerking in het voorbijgaan op de bouwplaats is geen waarschuwing waar je later iets aan hebt. Een kort bericht met een foto erbij, waarin staat wat het probleem is en wat er kan gebeuren als het zo blijft, is dat wel.
Wat betekent de Wkb in de praktijk voor een aannemer of zzp'er?
Als je de wet terugbrengt tot wat je er op maandagochtend mee moet, blijft er iets simpels over: je moet kunnen laten zien dat je goed gebouwd hebt. Niet met mooie woorden achteraf, maar met bewijs uit de periode waarin je het werk deed.
Wat je tijdens het werk verzamelt
- Foto's op de juiste momenten. Vooral van dingen die straks niet meer te zien zijn: wapening, leidingwerk, isolatie, aansluitingen.
- Meetgegevens en proeven. Denk aan een persproef of een inregelrapport. Zet erbij wanneer het gemeten is en door wie.
- Checklists per fase. Een afgevinkt controlepunt laat zien dat je er bewust naar gekeken hebt, in plaats van dat het toevallig goed ging.
- Afwijkingen en hoe je ze oploste. Een afwijking is geen schande. Een afwijking die nergens staat, is een probleem.
- Gegevens van materialen. Wat heb je gebruikt en welke specificaties horen daarbij? Dat komt terug in het consumentendossier.
Het lastige aan de Wkb zit meestal niet in de wet zelf, maar in de gewoonte. Foto's maken terwijl je bezig bent, voelt als oponthoud. Tot het moment waarop een klant twee jaar later belt over een vochtplek en je moet uitleggen hoe je het destijds hebt aangepakt. Wie de foto's heeft, is dan binnen vijf minuten klaar. Wie ze niet heeft, staat met lege handen.
Een praktische manier om te beginnen is een vaste checklist per klus, zodat je niet elke keer opnieuw hoeft te bedenken wat je moet vastleggen. We hebben daar een voorbeeld van een Wkb checklist voor gemaakt. En wie zijn opleverdossier wil ordenen in plaats van bij elkaar te zoeken, kan kijken naar opleverdossier software.
Eerlijk over wat software wel en niet doet
Geen enkele app vervangt de kwaliteitsborger, en Vastlegg is geen toegelaten instrument. Wat software wel kan, is je helpen het bewijs te verzamelen en te ordenen, zodat het dossier dat jij moet aanleveren compleet is. De beoordeling blijft het werk van de kwaliteitsborger.
Begrippenlijst Wkb
De Wkb komt met een eigen woordenlijst. Hier staan de termen die je het vaakst tegenkomt, kort uitgelegd:
- Kwaliteitsborger
- De onafhankelijke partij die tijdens de bouw controleert of het werk aan de bouwregels voldoet en aan het eind een verklaring afgeeft. De kwaliteitsborger werkt niet in opdracht van de aannemer als toezichthouder op zijn eigen werk, maar beoordeelt het bouwwerk zelfstandig.
- Toegelaten instrument
- De goedgekeurde methode waarmee een kwaliteitsborger het werk beoordeelt. Het instrument bepaalt hoe risico's worden bekeken, welke controles er plaatsvinden en hoe die worden vastgelegd.
- Borgingsplan
- Het plan van de kwaliteitsborger waarin staat welke risico's er bij dit specifieke bouwwerk spelen en op welke momenten er wordt gecontroleerd. Het hoort bij de bouwmelding.
- Bouwmelding
- De melding aan de gemeente dat je gaat bouwen, met daarbij wie de kwaliteitsborger is en welk instrument wordt gebruikt. Je doet die melding ruim voor de start van het werk.
- Gereedmelding
- De melding dat het bouwwerk klaar is, met het dossier voor het bevoegd gezag en de verklaring van de kwaliteitsborger erbij. Zonder een geaccepteerde gereedmelding mag het bouwwerk niet in gebruik worden genomen.
- Dossier bevoegd gezag
- Het pakket dat bij de gereedmelding naar de gemeente gaat. Daarin zit het bewijs dat het gebouwde werk voldoet aan de bouwregels, samen met de verklaring van de kwaliteitsborger.
- Consumentendossier
- Het dossier dat je als aannemer aan je opdrachtgever geeft bij oplevering. Daarin staat wat er is gebouwd en hoe, met tekeningen, gegevens over materialen en informatie over gebruik en onderhoud.
- Gevolgklasse
- De indeling van bouwwerken naar de gevolgen als er iets misgaat. Gevolgklasse 1 heeft de beperkste gevolgen en viel als eerste onder de Wkb. Gevolgklasse 2 en 3 gaan over zwaardere en complexere bouwwerken.
Veelgestelde vragen over de Wkb
Wat is de Wkb?
De Wkb is de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen. Die wet geldt sinds 1 januari 2024. Een onafhankelijke kwaliteitsborger controleert tijdens de bouw of het werk aan de bouwregels voldoet, in plaats van dat de gemeente het plan vooraf toetst. Daarnaast is de aannemer na oplevering zwaarder aansprakelijk voor gebreken.
Wat betekent de Wkb voor een aannemer?
Voor een aannemer betekent de Wkb vooral dat je moet kunnen laten zien dat je goed hebt gebouwd. Je werkt samen met een kwaliteitsborger, je verzamelt tijdens het werk bewijs zoals foto's en checklists, en je levert bij oplevering een dossier op. Ook ben je na oplevering zwaarder aansprakelijk voor gebreken.
Sinds wanneer geldt de Wkb?
De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen is op 1 januari 2024 ingegaan, tegelijk met de Omgevingswet. De wet wordt stapsgewijs ingevoerd en begon bij bouwwerken in gevolgklasse 1. Voor de actuele stand van de invoering kun je het beste de website van de Rijksoverheid raadplegen.
Wat is een kwaliteitsborger?
Een kwaliteitsborger is een onafhankelijke partij die controleert of een bouwwerk aan de bouwregels voldoet. De kwaliteitsborger werkt met een toegelaten instrument, kijkt mee op belangrijke momenten tijdens de bouw en geeft aan het eind een verklaring af. De kwaliteitsborger werkt niet voor de aannemer en beoordeelt het werk onafhankelijk.
Wat is een toegelaten instrument?
Een toegelaten instrument is de goedgekeurde werkwijze waarmee een kwaliteitsborger een bouwwerk beoordeelt. Het beschrijft welke risico's bekeken worden, welke controles er zijn en hoe die worden vastgelegd. Een kwaliteitsborger mag alleen werken met een instrument dat daarvoor is toegelaten en waarvoor hij is aangewezen.
Wat houdt de Wkb in voor gevolgklasse 1?
Gevolgklasse 1 is de categorie met de beperkste gevolgen als er iets misgaat, zoals gewone grondgebonden woningen en eenvoudige bedrijfsgebouwen. Deze categorie viel als eerste onder de Wkb. Bij die bouwwerken schakel je een kwaliteitsborger in en lever je bij afronding een dossier aan.
Wat is het verschil tussen de bouwmelding en de gereedmelding?
De bouwmelding doe je voordat je begint. Daarin meld je bij de gemeente dat je gaat bouwen en wie de kwaliteitsborger is, met het borgingsplan erbij. De gereedmelding doe je als het werk klaar is. Daarbij hoort het dossier waaruit blijkt dat het bouwwerk aan de regels voldoet, met de verklaring van de kwaliteitsborger.
Wat betekent de omkering van de bewijslast onder de Wkb?
Vroeger moest de klant aantonen dat de aannemer een fout had gemaakt. Onder de Wkb ligt dat andersom: als er na oplevering een gebrek opduikt, is de aannemer daarvoor aansprakelijk tenzij hij kan laten zien dat het gebrek niet aan hem te wijten is. Daarom is bewijs uit de bouwperiode zo belangrijk.